Iż-żieda fit-temperaturi tal-art u tal-oċean, iċ-ċiklu tal-ilma aktar selvaġġ, l-irtir tal-glaċieri laqat l-Amerika Latina u l-Karibew
Ħalli messaġġ
Tul il-kosti li jħarsu l-Atlantiku-, il-livell tal-baħar qed jogħla aktar malajr mill-medja globali f'partijiet tal-Atlantiku tropikali u l-Karibew. L-aċidifikazzjoni u t-tisħin kontinwi tal-oċeani qed iżidu r-riskji għall-ekosistemi tal-baħar u s-sajd, skont l-Istat tal-Klima tal-WMO fl-Amerika Latina u l-Karibew fl-2025.
"Is-sinjali ta' klima li qed tinbidel huma inequivocabbli madwar l-Amerika Latina u l-Karibew, mill-aċċelerazzjoni tat-telf tal-glaċieri u ż-żieda fil-livell tal-baħar għal ċikluni tropikali li qed jintensifikaw malajr, sħana estrema, għargħar u nixfa," qalet is-Segretarju -Ġenerali tal-WMO Celeste Saulo.
"Dan ir-rapport juri li filwaqt li r-riskji qed jikbru, hekk ukoll il-kapaċità tagħna li nantiċipaw u naġixxu biex insalvaw il-ħajjiet u nipproteġu l-għajxien," qalet.
Dan kien eżempju mill-Uragan Melissa f'Ottubru 2025 - l-ewwel uragan tal-Kategorija 5 li kien irreġistrat li wasal fuq l-art fil-Ġamajka. Dan wassal għal 45 mewt u telf ekonomiku ta 'madwar 8.8 biljun dollaru Amerikan, aktar minn 41% tal-PGD. Anke jekk Melissa ma kellha l-ebda preċedent storiku, l-awtoritajiet Ġamajkani użaw mudellar ta'-riskju ta' kwalità għolja biex jinfurmaw miżuri finanzjarji bil-quddiem u tħejjija għad-diżastri li llimitaw il-piż uman u għenu lill-gżira tlaħħaq.
Riskju kbir ieħor huwa mis-sħana estrema, li qed toħloq piż dejjem akbar għas-saħħa pubblika. Fl-2025, mewġiet ta' sħana rikorrenti u intensi – b'temperaturi ferm ogħla minn 40 grad - affettwaw partijiet kbar tal-Amerika ta' Fuq, Ċentrali u t'Isfel. Għalhekk hemm ħtieġa urġenti li tiġi integrata l-intelliġenza dwar il-klima fl-ippjanar tas-saħħa u fit-tħejjija għall-emerġenzi u li t-twissijiet meteoroloġiċi bikrija jiġu integrati mal-kawżi tas-saħħa pubblika.
Ħafna pajjiżi ma jippubblikawx b'mod regolari d-dejta dwar il-mortalità tas-sħana tal-kawża-speċifika. Huwa stmat li kien hemm madwar 13 000 imwiet mis-sħana-attribwiti kull sena (medja fi 17-il pajjiż mill-2012 sal-2021). Dan jissuġġerixxi sottostima sinifikanti tal-mortalità relatata mas-sħana u hemm ħtieġa għal rappurtar imtejjeb, skont ir-rapport.
Jeżamina wkoll kif is-sistemi agro-ikel huma esposti għal xokkijiet estremi tat-temp u l-klima, b'impatti simultanji fuq il-produzzjoni agrikola, l-għajxien rurali, l-aċċess għall-ikel, u l-funzjonament tas-suq.
L-Istat tal-Klima fl-Amerika Latina u l-Karibew tnieda fl-Awditorju Olacyr de Moraes fil-Ministeru tal-Agrikoltura u l-Bhejjem (MAPA), fi Brasília, il-Brażil. Jipprovdi informazzjoni awtorevoli dwar indikaturi, impatti u riskji ewlenin tal-klima u dwar avvenimenti estremi reġjonali ewlenin, inklużi ċikluni tropikali, mewġ tas-sħana, xita qawwija u nixfa, u mewġ tal-kesħa.
"Dawn is-sejbiet huma ta 'tħassib profond. Iżda juru wkoll għaliex ix-xogħol tagħna huwa importanti. L-informazzjoni dwar il-klima mhix biss dwar id-dejta. Hija dwar in-nies," qalet Celeste Saulo.
"Huwa dwar il-protezzjoni tal-komunitajiet minn għargħar, nixfa, uragani, mewġ tas-sħana u perikli oħra. Huwa dwar bdiewa li jippjanaw l-uċuħ tar-raba' tagħhom, awtoritajiet tas-saħħa li jippreparaw għal riskji relatati mas-sħana-, u komunitajiet kostali li jippjanaw għall-ibħra li qed jogħlew," qalet.
"L-Istat tal-Klima fl-Amerika Latina u l-Karibew 2025 mhux biss pubblikazzjoni xjentifika. Hija sejħa għall-azzjoni. Issejjaħna biex insaħħu l-osservazzjonijiet, ninvestu fis-servizzi, nagħlqu l-lakuni ta' twissija bikrija, u niżguraw li l-informazzjoni dwar il-klima tilħaq lil dawk li għandhom bżonnha l-aktar," qalet Celeste Saulo.
Xejriet reġjonali tat-temperatura tal-art LAC 1901 - 2025
Temperaturi
Mill-erba’ perjodi ta’ 30 sena vvalutati fir-rapport, il-perjodu 1991–2025 juri l-aktar xejra ta’ tisħin b’saħħitha minn meta s-settijiet tad-dejta bdew fl-1900: madwar 0.26 grad kull għaxar snin madwar l-Amerika t’Isfel, u 0.25 grad kull għaxar snin madwar l-Amerika Ċentrali u l-Karibew. Il-Messiku esperjenza l-iktar rata ta 'tisħin mgħaġġla, madwar 0.34 grad kull għaxar snin mill-1991 sal-2025.
It-temperatura medja annwali medja tal-wiċċ fl-2025 ikklassifikat bejn il-ħames u t-tmien l-aktar sħan fir-rekord.
Kien hemm sħana rekord-rekking fir-reġjun, inkluż 52.7 grad f'Mexicali (Messiku) – rekord nazzjonali ġdid – u mewġiet ta' sħana multipli li jaqbżu l-40 grad –45 grad madwar l-Amerika Ċentrali. Ħafna postijiet fl-Amerika t'Isfel irreġistraw ukoll temperaturi 'l fuq minn 40 grad, b'44 grad f'Rio de Janeiro (il-Brażil) u 44.8 grad f'Mariscal Estigarribia (Paragwaj).
Preċipitazzjoni
F'dawn l-aħħar 50 sena jew hekk, ix-xita fl-Amerika Latina u l-Karibew saret aktar estrema – tbandal bejn nixfa u diluv u b'perijodi niexfa itwal u avvenimenti imxarrba aktar intensi.
L-avvenimenti ta’ xita qawwija żdiedu fl-Amerika Ċentrali u fit-Tramuntana tal-Amerika t’Isfel (pereżempju, fil-Kolombja, ir-Repubblika Bolivarjana tal-Venezwela u l-marġini tal-Amażonja). Ix-Xlokk tal-Amerika t'Isfel (in-Nofsinhar tal-Brażil, l-Urugwaj u t-Tramuntana tal-Arġentina) rat ukoll żieda fix-xita annwali, u għargħar aktar frekwenti.
Iċ-Ċili Ċentrali, il-Grigal tal-Brażil u xi żoni tal-Amerika Ċentrali u l-Karibew qed isiru aktar niexfa. Ir-reġjun tal-Amażonja huwa stampa mħallta, bi staġuni niexfa itwal, estremi ta' l-istaġun tax-xita-aktar b'saħħithom u frekwenza akbar ta' nixfa fin-Nofsinhar u l-Lvant tal-Amażonja.
Fl-2025, xita estrema u għargħar wasslu għal impatti umanitarji kbar, inklużi 'l fuq minn 110 000 nies affettwati fil-Perù u l-Ekwador (għargħar ta' Marzu), 83 mewt fil-Messiku (għargħar ta' Ottubru) u valangi mifruxa u ħsara lill-infrastruttura.
Ġunju 2025 kien l-iktar xahar b’xita li qatt ġie rreġistrat fil-Messiku. Minkejja dan, in-nixfa ħakmet ir-reġjuni tat-Tramuntana u ċ-ċentru tal-Messiku - li tkopri sa 85% tal-pajjiż fl-aqwa tagħha u ħolqot kriżi tal-ilma għall-uċuħ tar-raba 'u l-ġibjuni. Kien hemm nuqqasijiet severi ta 'ilma fil-Karibew u defiċits ta' aktar minn 40% ta 'xita f'partijiet tan-Nofsinhar ta' l-Amerika t'Isfel, li kkontribwixxew għal telf agrikolu u riskju ta 'nirien mifruxa.
Irtir tal-glaċieri
Il-glaċieri Andini jiffurmaw torri tal-ilma kritiku għal madwar 90 miljun ruħ, li jfornu ilma ħelu għall-konsum domestiku, enerġija idroelettrika, agrikoltura u industrija.
Settijiet ta' dejta riċenti tal-bilanċ tal-massa tal-glaċieri globali juru telf ta' aċċelerazzjoni fl--muntanji għoljin tan-Nofsinhar tal-Andes, kif ukoll glaċieri tropikali f'reġjuni ta' latitudni-baxxa bħall-Kolombja u l-Ekwador.
Il-konverġenza ta 'aċċellerazzjoni tat-telf tas-silġ, żieda fid-domanda għall-ilma u kapaċità adattiva limitata - partikolarment fost il-komunitajiet rurali Andini - tagħmel il-futur tat-torri tal-ilma Andin wieħed mill-aktar sfidi urġenti tas-sigurtà tal-ilma fl-Amerika Latina.
Bilanċ tal-Massa tal-Glaċieri 2022-2025 / Osservazzjonijiet minn glaċieri mmonitorjati fil-Kolombja, l-Ekwador, iċ-Ċili u l-Arġentina
Oċean
L-Amerika Latina tammonta għal 8.8% tal-kosta tad-dinja. L-oċean qed jassorbi sħana żejda u dijossidu tal-karbonju mill-attivitajiet tal-bniedem. L-aċidifikazzjoni u t-tisħin tal-oċeani li jirriżultaw flimkien mad-deossiġenazzjoni qed jaffettwaw l-ekosistemi tal-baħar u s-sikek tal-qroll, u jagħmlu ħsara lis-sajd u lill-ekonomiji lokali.
Fl-2025, il-pH tal-oċean tal-wiċċ kompla jonqos (aċidifikazzjoni), u laħaq livell baxx rekord f'partijiet kbar tal-Atlantiku u l-Paċifiku li jmissu mar-reġjun.
Mewġa ta' sħana tal-baħar estrema seħħet fil-Golf tal-Messiku u l-Baħar Karibew, u fiż-żona tal-oċean maġenb iċ-Ċili.
Tul il-kosti li jħarsu l-Atlantiku-, ir-rati ta' żieda fil-livell tal-baħar qed jaqbżu l-medja globali f'partijiet tal-Atlantiku tropikali u l-Karibew.
